Obszar badawczy Stacji Bazowej Zintegrowanego Monitoringu Środowiska Przyrodniczego Roztocze zdefiniowany został w granicach Roztoczańskiego Parku Narodowego i w jego otulinie, z podziałem na trzy strefy:

1. zlewnia reprezentatywna strumienia Świerszcz, gdzie prowadzone są kompleksowe pomiary w ramach programu podstawowego ZMŚP, w oparciu o aparaturę i urządzenia badawcze zainstalowane w terenie oraz w laboratorium,

2. zlewnia cząstkowa strumienia Świerszcz (obejmująca ciek bez dopływów – do profilu Malowany Most), która wyznaczona została na potrzeby bilansowania w aspekcie dopływu materii i energii z powietrza, opadów i wód powierzchniowych,

3. otulina zlewni badawczej, obejmująca cały obszar RPN oraz otulinę Parku, gdzie są prowadzone badania w ramach programu podstawowego oraz badania w ramach programu specjalistycznego (zwłaszcza w ramach podsystemu monitoringu przyrody PMŚ).

Zlewnia Świerszcza zlokalizowana jest w woj. lubelskim, w powiatach: biłgorajskim (gminy Józefów i Tereszpol) oraz zamojskim (gminy Krasnobród i Zwierzyniec).

Strumień Świerszcz jest śródleśnym ciekiem, biorącym początek w obszarze mokradeł pomiędzy uroczyskami Szerokie Bagno i Wielkie Bagno w południowej części RPN. Obszar, z którego wypływa to wododział Szumu uchodzącego do Tanwi i Świerszcza stanowiącego prawobrzeżny dopływ rzeki Wieprz. Świerszcz na przeważającej długości biegu ma naturalny charakter i przecina stare drzewostany olchowe, sosnowe i jodłowe. Zasila on 5 kompleksów zbiorników wodnych o sztucznej genezie: Staw Florianiecki, Czarny Staw, Stawy Echo (z kąpieliskiem udostępnianym do rekreacji), stawy układu wodno-pałacowego w Zwierzyńcu (odtworzone w latach 2010-2012) oraz Staw Kościelny. Świerszcz jest jedyną rzeką płynącą na prawie całej długości w obrębie RPN (całkowita jego długość 9,8 km, z tego 9 km w granicach RPN). Rzeka wykorzystuje rozległą formę doliny pra-Wieprza, która przecina w poprzek garb Roztocza. Szeroka na 2-3 km wypełniona jest osadami czwartorzędowymi o miąższości ponad 50 m.

Powierzchnia reprezentatywnej zlewni Świerszcza liczy około 4645 ha. Charakteryzuje się ona urozmaiconą rzeźbą terenu, mozaiką środowisk, słabym zaludnieniem z zabudową rozproszoną. Dominującym typem siedliska pokrywającego zlewnię są lasy (pochodzenia naturalnego oraz ukształtowane antropogenicznie tworzące różnorodną mozaikę zespołów roślinnych), które zajmują 2908 ha (62% pow. zlewni). Grunty użytkowane rolniczo (pola, ugory, pastwiska) zajmują 1673 ha, zaś wody powierzchniowe – 43 ha.

W zasięgu zlewni usytuowanych jest 7 miejscowości zajmujących łącznie ponad 113 ha: Zwierzyniec (część miasta na S od rzeki Wieprz), Sochy, Szozdy, Lasowe, Stara Huta, Hucisko, Potok Senderki (fragment miejscowości) oraz 4 osady leśne RPN: Florianka, Kruglik, Rybakówka i Cegielnia.

W aspekcie statusu ochronnego zlewni, około 40% jej powierzchni leży w granicach Roztoczańskiego Parku Narodowego i jednocześnie w obszarze o znaczeniu wspólnotowym sieci Natura 2000 Roztocze Środkowe PLH060017. Pozostała część zawiera się w granicach otuliny RPN. W całości znajduje się w obszarze specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 Roztocze PLB060012.

WWW