Instytucja

Kampinoski Park Narodowy

ul. Tetmajera 38, 05-080 Izabelin

Stacja Bazowa Zintegrowanego Monitoringu Środowiska Przyrodniczego „Kampinos”

 

Adres i kontakt

Stacja Bazowa ZMŚP „Kampinos“

ul. Tetmajera 38, 05-080 Izabelin

(woj. mazowieckie)

tel.: 22 7226001

e-mail: monitoring@kampinoski-pn.gov.pl

WWW

 

Kierownik Stacji

mgr inż. Adam Olszewski

 

Lokalizacja Stacji

Zlewnia doświadczalna ZMŚP „Kampinos” w 85% położona jest w Kampinoskim Parku Narodowym i obszarze Natura 2000 Puszcza Kampinoska (PLC140001). Pod względem fizycznogeograficznym Kampinoski Park Narodowy położony jest na Nizinie Środkowomazowieckiej w pradolinie Wisły, na północny zachód od Warszawy. Niemal w całości wchodzi w skład mezoregionu Kotlina Warszawska, a jedynie jego południowy skraj sięga na Równinę Łowicko-Błońską i Równinę Warszawską (Kondracki 2009).     Stacja Kampinos powstała w sierpniu 1993 r., jej dawna nazwa „Pożary” (do 2010 r.). Stanowi wyodrębnioną, szczególną jednostkę organizacyjną Parku, a jej siedziba znajduje się we wsi Granica (gm. Kampinos, powiat warszawski zachodni) tuż obok Muzeum Puszczy Kampinoskiej. Koordynaty geograficzne Stacji: N52°17’13.22″, E20°27’15.96″.

   StacjaMeteoKampinosPrzedWejściem

StacjaMeteoKampinosWŚrodku

Charakterystyka zlewni badawczej ZMŚP

Uwzględniając układ głównych stref krajobrazowych Polski Stacja Bazowa „Kampinos” reprezentuje strefę staroglacjalną Niżu Polskiego. Jej głównym zadaniem jest prowadzenie obserwacji możliwie jak największej liczby elementów środowiska przyrodniczego Kampinoskiego Parku Narodowego, w oparciu o planowe, zorganizowane badania stacjonarne. Dzięki rozbudowanemu systemowi pomiarowemu rejestrowane są zmiany zachodzące w systemach ekologicznych KPN pod wpływem zmian klimatycznych, zanieczyszczeń środowiska i innych przejawów ingerencji człowieka oraz wykonywane są analizy w/w zmian.

Kampinoska stacja monitoringu prowadzi obserwacje głównie na terenie zlewni doświadczalnej Kanału Olszowieckiego Północnego, na ponad 100 stanowiskach i powierzchniach badawczych. Jest to zlewnia IV rzędu w dorzeczu Wisły. Obszar zlewni badawczej „Kampinos” po profil wodowskazowy w Józefowie wynosi 20,2 km2, z tego 30% stanowią obszary powierzchniowo bezodpływowe.

Zlewnia ZMŚP „Kampinos” wykorzystuje szerokie, zabagnione obniżenie wypełnione utworami organicznymi, które rozcina Kanał Olszowiecki Północny. Jest ono ograniczone od północy zwartym pasem wydm o wysokości względnej przekraczającej 10 m, a bezwzględnej około 80-90 m n.p.m., natomiast od zachodu niższymi, pojedynczymi wydmami, oddzielonymi licznymi zagłębieniami deflacyjnymi. Rzędne wysokościowe dna zagłębienia wahają się nieznacznie od 72,2 do 73,8 m n.p.m. Od południa i wschodu granicę stanowi krawędź Równiny Łowicko-Błońskiej o wysokości względnej dochodzącej do 8 m. Jest ona miejscami erozyjnie porozcinana oraz przykryta wydmami koło wsi Biała i Korfowe, a jej wysokości kształtują się od 75 do 103,7 m n.p.m. Najniższy punkt stanowi profil hydrologiczny zamykający zlewnię, w którym średnie położenie zwierciadła wody Kanału Olszowieckiego w latach 1994-2006 wynosiło 71,7 m n.p.m. Deniwelacja w zlewni wynosi zatem około 32,0 m.

Litologia badanej zlewni jest odbiciem przeszłości geologicznej oraz morfogenezy. Wśród utworów powierzchniowych (rozpatrywanych do głębokości 2 m) dominującą rolę odgrywają piaski luźne, piaski słabo gliniaste oraz piaski słabo gliniaste na piaskach luźnych (około 50% zlewni); ich położenie odpowiada wałom wydmowym oraz odsłoniętym osadom tarasu falenickiego. Utwory piaszczyste budują miejsca wyżej położone. Torfy pokrywają ponad 27% zlewni. Obok torfów istotną rolę odgrywają również różnoziarniste piaski słabo gliniaste i gliniaste lekkie oraz mocne pylaste na piaskach luźnych, gliniastych, glinie lekkiej i średniej (około 13%). Budują one obszary położone poniżej strefy krawędziowej Równiny Łowicko-Błońskiej. Mursze spiaszczone na piaskach luźnych, także mursze i torfy zmurszałe (9,9%) są związane z obrzeżami obniżeń wypełnionych torfami o miąższości ponad 50 cm. Utwory cięższe położone są na Równinie Łowicko-Błońskiej (część południowa) wraz z niewielkimi obszarami pyłów i glin lekkich (1%). Mursze i zmurszałe torfy odpowiadają strefie przejściowej między torfowiskami niskimi i pasami wydmowymi.

            Na terenach zabagnionych zlewni doświadczalnej ZMŚP „Kampinos” dominują zespoły nieleśne dawnych łąk i pastwisk, obecnie w różnych fazach naturalnej sukcesji, a także olsy typowe i rzadziej olsy jesionowe. Gatunkiem panującym w zespołach leśnych jest brzoza oraz znacznie rzadsza olsza. Na terenach pasa wydmowego występują: sosnowe bory mieszane (z dębem, brzozą i osiką), las świeży i świetlista dąbrowa. Od strony południowej i wschodniej kotlinę otacza zlewający się z tarasem Równiny Łowicko-Błońskiej kompleks „Korfowe”. Dominują tu młode drzewostany głównie sosnowe lub – w obniżeniach – olszowe, bardzo często niedostosowane składem gatunkowym do siedliska. Nieznaczna część tego terenu jest również użytkowana rolniczo.

TamaBobrówPrzyWodowskazie

Program ZMŚP

Dotychczas Stacja Kampinos realizowała 16 programów pomiarowych oraz programy specjalistyczne. Odnotowywane były także zdarzenia o charakterze ekstremalnym, np. skutki silnych wiatrów lub gwałtownych burz, gradacje owadów. Wykonywanie kilku programów lub ich części zlecana jest instytucjom zewnętrznym. Bardzo istotne są analizy chemiczne, które zlecane są renomowanemu laboratorium z wymaganymi akredytacjami.

Programy pomiarowe pogrupowane są w trzech blokach:

a) dotyczące ujęcia bilansowego obiegu energii i materii w geoekosystemie: meteorologia, chemizm powietrza, chemizm opadów atmosferycznych, wody podziemne (stany i chemizm), wody powierzchniowe (stany i chemizm);

b) dotyczące przepływu energii i materii w układzie: atmosfera – roślinność – gleba: chemizm opadu podkoronowego, chemizm spływu po pniach, gleby, chemizm roztworów glebowych, chemizm opadu organicznego;

c) dotyczące bioindykacji: metale ciężkie i siarka w porostach, struktura i dynamika szaty roślinnej (stałe powierzchnie), uszkodzenia drzew i drzewostanów, epifity nadrzewne, fauna epigeiczna, pokrycie terenu i użytkowanie ziemi.

Fragment_powierzchni_badawczej_monitoringu_uszkodzeń_drzew_i_drzewostanów_w_olsie_fotoAOlszewski

Realizowane są następujące programy specjalistyczne:

- monitoring kusakowatych, marnikowatych, pająków, mrówek i sprężykowatych (tylko zlewnia, od 1999, co roku, planowane zakończenie 2014);

- monitoring chiropterofauny (zlewnia wraz z jej otuliną, od 2002, co roku);

- monitoring bociana białego (zlewnia wraz z jej otuliną, od 2004, co roku);

- monitoring malakofauny (tylko zlewnia, od 2008, średnio co 2 lata).

KPN dzięki istnieniu Stacji Bazowej ZMŚP Kampinos od 20 lat zyskał możliwość kompleksowego poznania funkcjonowania środowiska przyrodniczego Parku, prowadzonego według najwyższych standardów.